شهروندان خوش‌بين 

 زهرا رفيعی:
آدميزاد با اميد زنده است. آدم‌های اميدوارتر از حد نرمال جامعه، برای اين آينده در مرحله اول، آرزو و بعد برنامه‌ريزی می‌کنند.
 آرزوهای اين آدم‌‌ها مربوط به خوشبختی خود و خانواده، سلامتی، خريد مسکن، بهبود وضعيت اقتصادی، پيدا کردن شغل و... می‌شود. در تحقيقی که توسط مرکز ملی مطالعات و سنجش افکار عمومی انجام شده است وضعيت اميد به آينده در بين شهروندان تهرانی مورد بررسی قرار گرفته است.

در اين تحقيق از 463 زن و 280 مرد ساکن در مناطق 22گانه سؤالاتی در مورد چشم‌اندازشان راجع به آينده و ميزان تأثيرگذاری‌شان در آن و همچنين اهداف هنری، ورزشی و تحصيلی‌شان پرسيده شده است.در ميان پاسخگويان اين تحقيق 69درصد متولد تهران وجود دارد. سايرين نيز با ميانگين 5/22 سال سکونت به سؤالات پاسخ داده‌اند. 7/43 درصد آنها شاغل و 1/43 درصد خانه‌دار بودند.

در تحقيق وضعيت اميد به آينده در بين شهروندان تهرانی برای سنجش ميزان سرزندگی و احساس اميد از مقياس حيات اجتماعی شوسلر استفاده شد.

براساس نتايج تحقيق، 58درصد پاسخگويان از پيشامدها و روند زندگی‌شان راضی هستند. 3/54درصد آنها نيز احساس می‌کنند زندگی‌شان سال به‌سال بهتر می‌شود. 5/42درصد آينده روشنی را برای جامعه پيش‌بينی می‌کنند. 3/76درصد نسبت به آينده خانواده‌شان خوش‌بين هستند.

67 درصد پاسخگويان از توانايی روحی خود در مقابله با مشکلات، ارزيابی مثبتی داشته‌اند. 1/40درصد پاسخگويان اظهار کرده‌اند که بی‌حوصله نيستند، هرچند 6/54درصد پاسخگويان اذعان داشته‌اند، بيشتر وقت‌ها بدون آنکه دليلی داشته باشد، نگران هستند. 9/51درصد پاسخگويان زندگی‌شان را پربار و مفيد می‌دانند. نزديک به نيمی از پاسخگويان يعنی 2/48درصد، از توان خود در رويارويی با مشکلات  ارزيابی مثبتی داشته‌اند. اکثريت پاسخگويان يعنی 1/67درصد، به آينده خود اميدوار هستند.

هرچه سطح تحصيلات پاسخگويان بالاتر است، اميد به آينده و احساس سرزندگی (متغيرهای شاخص ويژگی‌های شخصيتی) در آنها بيشتر است. هر چه ميزان درآمد پاسخگويان بيشتر است اميد به آينده و احساس سرزندگی نيز در آنها بيشتر است. 8/49درصد پاسخگويان اظهار داشته‌اند در مقايسه با هم‌رده‌هايشان موفق‌تر و کاملاً موفق‌ترند، درحالی که 5/15درصد اظهار داشته‌اند ناموفق‌تر و کاملاً ناموفق‌تر هستند. پاسخگويانی که تحصيلات بالاتر و درآمد بيشتری دارند، خود را در مقايسه با هم‌رده‌هايشان موفق‌تر ارزيابی کرده‌اند.

اهداف کلی

آرزوها و اهداف بيان‌شده از جانب پاسخگويان نشان می‌دهد، موفقيت و خوشبختی فرزندان و آينده روشن آنها با فراوانی 6/11درصد، سلامتی خود و خانواده با فراوانی 5/11درصد، خريد مسکن و حل مشکل مسکن با فراوانی 10درصد، بهبود وضع اقتصادی، درآمد بالا و رفاه خود و خانواده با فراوانی 5/9درصد، پيدا کردن شغل مناسب با فراوانی 1/7درصد و موفقيت و خوشبختی خود با فراوانی 3/5درصد، در صدر آرزوها و اهداف مطرح‌شده است.

از نشانه‌های عدم‌اميد به زندگی، عدم‌برنامه‌ريزی و نداشتن نقشه برای 10سال آينده است  اما براساس اين تحقيق 7/53درصد پاسخگويان اظهار کرده‌اند زياد و خيلی زياد برای آينده‌شان برنامه دارند.

2/39درصد پاسخگويان نيز امکان رسيدن به اهدافشان را در آينده زياد و خيلی زياد و 6/18درصد کم و خيلی کم اظهار کرده‌اند.

بسياری بر اين عقيده‌اند که وجود اميد در جامعه به برنامه‌ريزی‌ها و قوانين موجود در سطح کلان جامعه بستگی دارد  اما 7/43درصد پاسخگويان اذعان دارند که خودشان بيشترين نقش را در تحقق اهدافشان دارند، 1/33درصد نيز نقش خانواده و 1/22درصد نقش مسئولان را در تحقق اهدافشان مؤثرتر می‌دانند.

در اين تحقيق در مورد برنامه‌های شهروندان تهرانی برای تحصيل و ورزش و انجام امور هنری نيز سؤالاتی پرسيده شده است که براساس آن 4/45درصد پاسخگويان قصد ادامه تحصيل دارند. 5/60درصد پاسخگويانی که در آينده قصد ادامه تحصيل دارند، نسبت به موفقيت درسی خود اميدوار هستند. 7/47درصد پاسخگويان قصد دارند در آينده مهارت يا هنری را آموزش ببينند يا اگر به آن مشغول هستند، آن را ارتقا دهند.

6/56درصد پاسخگويانی که تمايل دارند در آينده هنر يا مهارتی را کسب کنند يا ارتقا دهند، زياد و خيلی زياد به موفقيت خود در اين زمينه خوش‌بين هستند. 4/56درصد پاسخگويان قصد پرداختن به ورزش  يا اگر ورزشکارند، قصد ادامه آن را دارند.2/53درصد پاسخگويانی که طالب ورزش هستند، نسبت به موفقيت خود در اين زمينه ابراز اميدواری کرده‌اند.

از بررسی روابط بين متغيرها مشخص شد که هر چه سن پاسخگويان بيشتر است، اميد به موفقيت تحصيلی‌شان کمتر است، ولی هرچه سطح تحصيلات بالاتر و ميزان درآمد بيشتر است و همچنين هرچه نسبت به آينده مثبت انديش‌ترند، به موفقيت تحصيلی‌شان در آينده بيشتر اميدوارند.

اميد به موفقيت تحصيلی در ميان مردان بيشتر از زنان است به‌طوری که 2/54درصد زنانی که قصد ادامه تحصيل دارند، زياد و خيلی زياد به موفقيت تحصيلی خود در آينده اميدوارند، در حالی که اين نسبت در مردان 8/69درصد است.

ارزيابی شرايط شغلی

مقايسه ميانگين‌های ميزان رضايت پاسخگويان شاغل از شرايط شغلی‌شان نشان داد، پاسخگويان شاغل، از روابط با همکاران و منزلت اجتماعی شغل‌شان بيشتر از موارد ديگر رضايت دارند، در مقابل از درآمد و مزايای شغلی و نيز از امنيت شغلی‌شان کمتر از موارد ديگر ابراز رضايت کرده‌اند.

با مقايسه ميانگين‌های رتبه‌ای متغيرهايی که ميزان اميد پاسخگويان شاغل به بهبود شرايط شغلی‌شان را می‌سنجند مشخص شد، پاسخگويان بيشتر از موارد ديگر نسبت به بهبود روابط با همکاران و همچنين منزلت اجتماعی شغل‌شان در آينده خوش‌بين هستند. همچنين احساس امنيت شغلی، امکانات رفاهی محل کار، درآمد و مزايای شغلی مواردی هستند که پاسخگويان شاغل اميد کمتری به بهبود آنها در آينده دارند.

بررسی روابط بين اين متغيرها نشان داد که با افزايش سطح تحصيلات، ميزان اميد به بهبود روابط با همکاران، منزلت شغلی، امکانات فيزيکی محل کار، امکانات رفاهی محل کار و در مجموع شاخص اميد به بهبود شرايط شغلی افزايش می‌يابد. با افزايش درآمد، اميد به بهبود شرايط شغلی نيز افزايش می‌يابد.

هرچه احساس سرزندگی و اميد به زندگی در افراد بيشتر باشد، اميد بيشتری به بهتر شدن شرايط شغلی‌شان در آينده دارند.

نتايج پرسش از 133پاسخگوی دانش‌آموز، دانشجو، سرباز و بيکار در جست‌وجوی کار اين تحقيق، در پاسخ به اين سؤال که «آيا اميدواريد در آينده يک شغل مناسب پيدا کنيد؟» نشان داد: 3/33درصد زياد و خيلی زياد، 5/36درصد در حد متوسط و 7/27درصد کم و خيلی کم به يافتن يک شغل مناسب در آينده اميدوارند.

از بين متغيرهای فردی، تنها ويژگی‌های شخصيتی با ميزان اميد به يافتن شغل مناسب رابطه مستقيم و معنی‌دار نشان داد، يعنی هرچه اميد به آينده و احساس سرزندگی در پاسخگويان بيشتر است، اميد بيشتری به يافتن شغل مناسب دارند. پاسخگويان غيرشاغل با جنس، سن، تحصيلات و درآمد خانوار متفاوت نگرش تقريبا يکسانی به آينده شغلی‌شان دارند.

ارزيابی روابط خانوادگی‌

با مقايسه ميانگين‌های رتبه‌ای ابعاد رضايت از روابط خانوادگی مشاهده می‌شود  پاسخگويان در همه موارد (همدلی و همکاری اعضای خانواده، احترام اعضای خانواده به يکديگر، اعتماد اعضای خانواده به يکديگر و زندگی خانوادگی به‌طور کلی) ارزيابی مثبتی از روابط خانوادگی‌شان داشته‌اند، هرچند اعتماد اعضای خانواده به يکديگر بيشتر از ابعاد ديگر مورد رضايت پاسخگويان است.

پاسخگويان اميد زيادی به بهبود روابط اعضای خانواده به يکديگر در همه ابعاد مطرح شده دارند، هرچند نسبت به بهبود روند اعتماد اعضای خانواده به يکديگر خوش‌بين‌تر از ابعاد ديگر هستند.